Dieta łatwostrawna często kojarzy się z jałowym jedzeniem, kleikiem i ciągłym uczuciem „że nic nie wolno”. To mit. Odpowiednio skomponowana dieta łatwostrawna może być smaczna, kolorowa i naprawdę przyjemna.
Dieta łatwostrawna to sposób żywienia, którego celem jest odciążenie przewodu pokarmowego, zmniejszenie dolegliwości trawiennych oraz poprawa tolerancji posiłków. Jest ona często stosowana czasowo, w okresie choroby, zaostrzeń objawów lub rekonwalescencji.
Kiedy zaleca się dietę łatwostrawną?
Dieta łatwostrawna znajduje zastosowanie m.in.:
- po zabiegach chirurgicznych (szczególnie w obrębie jamy brzusznej),
- w chorobach żołądka i jelit (zapalenie żołądka, choroba wrzodowa, choroby zapalne jelit w okresie zaostrzeń),
- w biegunkach, nudnościach, wymiotach,
- u osób starszych i osłabionych,
- w przygotowaniu do kolonoskopii
- w trakcie leczenia onkologicznego.
Główne zasady diety łatwostrawnej:
- Technika przygotowania potraw:
- gotowanie w wodzie lub na parze,
- duszenie bez obsmażania,
- pieczenie w folii lub rękawie,
- unikanie smażenia i grillowania.
- liczba i wielkość posiłków
- 4–6 mniejszych posiłków dziennie,
- spokojne jedzenie, bez pośpiechu.
- Skład diety
- ograniczenie tłuszczu,
- ograniczenie błonnika nierozpuszczalnego,
- unikanie potraw bardzo gorących i bardzo zimnych.
Dozwolone przyprawy, takie jak koperek, pietruszka, bazylia, majeranek, cynamon czy wanilia, potrafią zdziałać cuda.
Różnorodne techniki obróbki pozwalają zmieniać konsystencję i formę potraw.
Kolory i dodatki (np. sos jogurtowy, purée warzywne, musy owocowe) sprawiają, że jedzenie wygląda apetycznie.
Przykłady posiłków, które łamią stereotypy":
- krem z marchewki i batata z imbirem,
- delikatne pulpeciki drobiowe w sosie koperkowym,
- ryż na mleku z musem mango,
- naleśniki z twarogiem i musem jabłkowo-cynamonowym,
- pieczone jabłko z jogurtem naturalnym i wanilią.
Ważne: Dieta łatwostrawna nie powinna być stosowana bez potrzeby długoterminowo — jej zakres i czas trwania powinien być dostosowany indywidualnie.
Literatura:
- Vanhauwaert E, Matthys C, Verdonck L, De Preter V. Low-residue and low-fiber diets in gastrointestinal disease management. Adv Nutr. 2015;6(6):820-827. Published 2015 Nov 13. doi:10.3945/an.115.009688
Choroby przewodu pokarmowego często prowadzą do niedostatecznego spożycia energii i białka, zaburzeń wchłaniania oraz utraty masy ciała. W takich sytuacjach sama modyfikacja diety może być niewystarczająca.
Specjalne wsparcie żywieniowe należy rozważyć, gdy występuje:
- niezamierzona utrata masy ciała (>5% w 3 miesiące),
- długotrwały brak apetytu,
- przewlekła biegunka lub wymioty,
- zaburzenia połykania,
- niemożność pokrycia zapotrzebowania dietą doustną,
- zaostrzenie choroby zapalnej jelit,
- przygotowanie do lub okres po zabiegu operacyjnym
Formy wsparcia żywieniowego:
-
Żywienie doustne wzbogacone
- dieta wysokobiałkowa i wysokokaloryczna,
- doustna żywność specjalnego przeznaczenia medycznego (ONS).
-
Żywienie dojelitowe
- gdy przewód pokarmowy funkcjonuje, ale pacjent nie jest w stanie jeść wystarczająco,
- podawane przez zgłębnik lub gastrostomię.
-
Żywienie pozajelitowe
- gdy przewód pokarmowy nie może być wykorzystywany,
- np. w ciężkich zaostrzeniach chorób jelit, niedrożności, powikłaniach pooperacyjnych.
-
Żywienie "mieszane"
- jest zawsze dobierane indywidualnie, w zależności od stanu pacjenta, tolerancji pokarmów i stopnia wydolności przewodu pokarmowego. Takie rozwiązanie pozwala wykorzystać przewód pokarmowy w zakresie, w jakim jest to możliwe, zapobiegać niedożywieniu i utracie masy ciała, wspierać gojenie, regenerację i leczenie choroby podstawowej.
Zgodnie z aktualnymi wytycznymi, jeżeli przewód pokarmowy działa – powinien być wykorzystywany w pierwszej kolejności.
Wsparcie żywieniowe powinno być prowadzone przez zespół interdyscyplinarny, obejmujący:
- lekarza,
- dietetyka,
- pielęgniarkę,
- w razie potrzeby logopedę.
Wczesne wdrożenie żywienia klinicznego zmniejsza ryzyko powikłań, skraca hospitalizację i poprawia rokowanie.
Literatura:
Bischoff SC, Bager P, Escher J, Forbes A, Hébuterne X, Hvas CL, Joly F, Klek S, Krznaric Z, Ockenga J, Schneider S, Shamir R, Stardelova K, Bender DV, Wierdsma N, Weimann A. ESPEN guideline on Clinical Nutrition in inflammatory bowel disease. Clin Nutr. 2023 Mar;42(3):352-379. doi: 10.1016/j.clnu.2022.12.004. Epub 2023 Jan 13. PMID: 36739756.
Choroba uchyłkowa jelita grubego polega na powstawaniu niewielkich uwypukleń ściany jelita (uchyłków). Choroba może przebiegać bezobjawowo lub z okresami zaostrzeń w postaci zapalenia uchyłków dlatego dieta powinna być dostosowana do aktualnego etapu choroby. Zapalenie uchyłków jelita grubego to bolesne schorzenie przewodu pokarmowego, które nawraca w nieprzewidywalny sposób i może prowadzić do przewlekłych objawów ze strony przewodu pokarmowego. W ostrej fazie niepowikłanego zapalenia uchyłków zaleca się dietę płynną. W miarę ustępowania objawów należy stopniowo wprowadzać pokarmy stałe, łatwostrawne. W okresie bezobjawowym zaleca się stosowanie diety o wysokiej jakości, bogatej w produkty roślinne i ubogiej w żywność wysoko przetworzoną:
Uchyłkowatość bezobjawowa
- Zdrowa dieta
- 25–38 g błonnika/dobę
- Preferowane źródła:
- - warzywa (≥ 400 g/dobę)
- owoce
- produkty pełnoziarniste (pieczywo, kasze, makarony)
- rośliny strączkowe - Brak konieczności eliminacji:
- orzechów
- nasion
- kukurydzy
- pestek owoców
- Ograniczenie:
- czerwonego mięsa (zwłaszcza przetworzonego)
- diety wysokoprzetworzonej (obfitującej w produkty spożywcze, które w wyniku zaawansowanych procesów przemysłowych zostały znacznie zmienione w stosunku do swoich naturalnych składników, z dużą ilością dodatków do żywności)
- Odpowiednie nawodnienie
- 30–35 ml/kg m.c./dobę
- szczególnie istotne przy zwiększonej podaży błonnika
- Styl życia
- regularna aktywność fizyczna
- redukcja masy ciała przy nadwadze/otyłości
Nieskomplikowane zapalenie uchyłków:
Faza ostra:
- krótkotrwała dieta płynna następnie łatwoostrawna, o niskiej zawartości błonnika
- po ustąpieniu objawów: stopniowe przechodzenie do diety bogatobłonnikowej
Po przebyciu zapalenia uchyłków (profilaktyka nawrotów):
- powrót do zdrowej diety
- zwiększanie spożycie warzyw i owoców
- stopniowe zwiększanie ilości błonnika w diecie
- zwiększenie objętości wypijanych płynów
- uwzględnienie zdrowych tłuszczów w diecie (oleje roślinne, ryby)
- ograniczenie czerwonego mięsa.
Źródła
- Tursi A, Elisei W. Diet in colonic diverticulosis: is it useful?. Pol Arch Intern Med. 2020;130(3):232-239. doi:10.20452/pamw.15199
- Peery AF, Shaukat A, Strate LL. AGA Clinical Practice Update on Medical Management of Colonic Diverticulitis: Expert Review. Gastroenterology. 2021 Feb;160(3):906-911.e1. doi: 10.1053/j.gastro.2020.09.059.