Dieta jest jednym z najważniejszych elementów profilaktyki i leczenia chorób układu krążenia. Aktualne ESC Guidelines on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice podkreślają, że sposób odżywiania wpływa bezpośrednio na czynniki ryzyka takie jak stężenie cholesterolu LDL-C, ciśnienie krwi, masę ciała oraz ryzyko miażdżycy i zdarzeń sercowo-naczyniowych.
Jakość tłuszczów ma kluczowe znaczenie
- Tłuszcze nasycone (SFA): Zaleca się ograniczenie ich udziału do <10% energii diety, gdyż ich nadmiar podnosi stężenie LDL-C, zwiększając ryzyko chorób serca.
- Kwasy tłuszczowe nienasycone — zarówno wielonienasycone (PUFA), jak i jednonienasycone (MUFA) — powinny zastępować tłuszcze nasycone. Zamiana SFA na PUFA wiąże się z mniejszym ryzykiem chorób wieńcowych.
- Trans-tłuszcze: Ich spożycie powinno być minimalizowane, najlepiej do zera w przetworzonych produktach, ze względu na niekorzystny wpływ na lipidogram.
Zdrowy wzorzec żywieniowy
Wytyczne ESC promują dieta o charakterze śródziemnomorskim lub podobną — bogatą w roślinne źródła tłuszczów i ograniczającą tłuszcze nasycone:
- duża ilość warzyw, owoców, roślin strączkowych i pełnych ziaren,
- tłuste ryby morskie 1–2 razy w tygodniu jako źródło n-3 PUFA,
- oleje roślinne i oliwa z oliwek zamiast tłuszczów zwierzęcych,
- orzechy i nasiona jako źródło zdrowych tłuszczów i błonnika.
Wysoka zgodność z tym wzorcem wiąże się z mniejszym ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych i obniżonym wskaźnikiem śmiertelności z przyczyn sercowych.
Inne kluczowe elementy diety
Poza jakością tłuszczów wytyczne podkreślają:
- ograniczenie soli kuchennej do <5 g/dzień, co sprzyja kontroli ciśnienia krwi,
- spożywanie wielu błonnikowych produktów roślinnych (30–45 g błonnika/dzień),
- ograniczenie napojów słodzonych i produktów wysoko przetworzonych,
- ograniczenie alkoholu.
Podsumowanie
Zmiana jakości spożywanych tłuszczów — zamiana nasyconych na nienasycone oraz przyjęcie wzorca żywieniowego opartego na roślinach i tłustych rybach — jest jednym z najskuteczniejszych elementów żywieniowych w prewencji chorób układu krążenia. Wspieranie takiego sposobu odżywiania wraz z kontrolą masy ciała i zdrowym stylem życia może znacznie obniżyć ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych.
Literatura:
Visseren FLJ, Mach F, Smulders YM, et al. 2021 ESC Guidelines on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice. European Heart Journal. 2021;42(34):3227–3337. doi:10.1093/eurheartj/ehab484.